To vise kvinner og ein visegut

Om større og helst mindre hendingar på Lom folkebibliotek.

fredag 23. februar 2018

Gode årgangar og ein raudnande ungdomsbibliotekar

Brått var dette over...
Medan somme trast er ferdige med årets vinterferie, skal andre snart i gang. Atter andre har ikkje ferie på denne tida av året. Underteikna var så heldig at ho hadde overtid som måtte takast ut, og nytta høvet til ein miniferie med ei natt i fjellet. Barnål og granskjegg vart nappa bort frå gode årgangar med skismurning, fjellsekken vart fylt opp med vannkanne, appelsin og bok, og ferien var eit faktum. Brått var han over. Neste veke er det sjefen sin tur, men ho justerer vel berre strikken i flyssa før sin litt lengre feire. Slik er vi ulike. Veldig!

I talgljoset ved peisen nytta eg høvet til å lese meg opp att på litt ungdomslitteratur, etter eit par år der hovudvekta på nattbordet mitt har vore vaksenbøker. Bare du av Anna Ahlund er ei nydeleg kjærleikshistorie, krydra med så mange sexscener at bestemor truleg småraudna i den halvskrale ljosken av stearinljoset. Ei lettlesen og drivande godt skrivi bok som vil treffe mange unge jenter, trass i at det her er prat om kjærleik mellom to unge gutar. Tema som litteratur og kunst høgda boka enno eit par hakk for meg.

Da månen sluknet av Sissel Chipman er ei fin bok for og om hestejenter. Sjølv har eg alltid hatt ekstremt stor respekt for desse store dyra, og ikkje stort anna erfaring frå hesteryggen enn ned den fire meter lange bakken mot grindsleet heime. Eg minnest kor eg blåheldt meg fast i taumane, klemde dei lange føtene mine hardt mot hestevomma og skreik i panikk då den fredelege øyken bøygde hovudet mot grastusta ved grinstolpen for å gomle i seg ein munnfull. Aldri meir! I boka til Chipman lærde eg meir om ridning enn eg har lært så langt tidlagre i livet. Eg skulle ha lese ho før.

I dag har sjefen åremålsdag, men sidan ho er i bortreist på dagen, tenkte eg at det ikkje kom til å bli noko feiring denne gongen. Der fekk eg tru om att! Vår mest trufaste lånar, som i regelen besøkjer oss kvar dag vi held ope gjennom heile året, hadde denne morgonen vore innom bakeriet på tur til biblioteket, og trur du ikkje ho spanderte eit umåteleg gildt wienerbrød med vidunderleg søt eplefyll på vakthavande som har regjert einsleg her i dag! Mange tusen takk! Då må det bli ein skitur til...

Ein  ny skitur tvingar seg fram...
Bloggar: Merete

fredag 16. februar 2018

Bryt bestseljardominansen!

Etter eit oppløftande morgonfuglmøte der vi gjekk gjennom trivelege biblioteksaker frå veka som gjekk, stod det som vanleg att å avgjera kven som skulle vera dagens dagbokskrivar. Bibliotek-Are vrei seg i stolen. Følte seg om ikkje kalla, så forplikta. Men han vart redda av bestemorbibliotekaren som greip bastant inn. Nå skal DU vera borte to fredagar på rad, sa ho, og sette augo i sjefen så sjefen krympa seg og vart til ein knøttliten sjef i sjefsstolen. Saka var opp og avgjort. Så var det for sjefen å tvinne sverkjilen (kvervel for uinnvidde). Kva i all verda skulle ein dele med lesarane i dag? Det er langt ut i februar, men vi har jo ikkje skrive om utlån på topp-listene våre for 2017 enda. Bibliotek-Are var lynraskt frampå og synest at det var ein kjempeidé! Møtet vart heva og dei to samansvorne klappa for den gode avgjerda si.

Og dei har som vanleg rett. Utlån på topp 2017 er verkeleg noko å skrive om, for vi er veldig tilfredse med at vi har klart å prate nokre overraskingar ut av hyllene og bryte bestseljardominansen. På topp på lista over utlån til vaksne, tronar bygda si eiga Ragnhild Kolden med romanen Det gode vi ikkje gjer. Dette skal nok ikkje vi bibliotekarane ta all æra for. Lomverane er sjølvsagt interesserte i å lesa bøker av sine eigne. I tillegg er Det gode vi ikkje gjer eit godt stykke skrivearbeid som Ragnhild har fått mykje velfortent ros for. Det synest vi er stor stas og likar veldig godt at Ragnhild toppar lista vår for 2017 med denne boka.


Den første store overraskinga følgjer på sjuande plass på lista. Der står ein av favorittane til bestemorbibliotekaren. Et helt liv av Robert Seethaler var den aller beste boka ho las i fjor. Dette har ho glødande fortalt til alle lånarar. Ventelista har vore lang, og lånarane har utan unnatak vore begeistra når dei har levert boka. Dette var ei av bøkene biblioteket mottok gjennom innkjøpsordninga for omsett skjønnlitteratur. Her er det mange bøker som bør lesast og pratast ut til folket!


På tiande plass fylgjer den neste bibliotekariske bragden. Kjell Askildsen er ein av Are sine klare favorittar. Han yesa og jubla svært over at Thomas F's siste nedtegnelser til almenheten kom med blant våre mest utlånte.

Vi har også sett stjerne ved Frode Gryttens Menn som ingen treng. Grytten er godt kjend blant eit lesande publikum, men for mange sit det lenger inne å velge noveller enn romanar, og denne novellesamlinga har vi alle vore ivrige til å anbefale til lånarane.  Dei to siste stjernene er sett ved Margretesirkelen som er ein historisk roman av Ingeborg Askeland og Tante Amerika av Per Qvale.
Begge desse har Merete prata varmt om for lånarane gjennom året.



Alt i alt er vi veldig tilfredse med at fem av 25 bøker på utlånstoppen kan forklarast med aktiv formidling, og sjefen som stort sett held til inne på sjefskontoret, er veldig tilfreds med dei kolossale bokpratarane ho har plassert der framme i spotlighten. Til alt overmål fekk ho heimbunden sokk av bestemorbibliotekaren i dag. Den første fekk ho til jul, den andre til gjebursen, slik seg hør og bør. You guys, som ho seier i smug.

Rita



fredag 9. februar 2018

Omvegar og framtidshåp

Vi har omfamna det nye året, det nye budsjettet, all snøen og dei store utfordringane så godt vi har makta med dei vintertørre armane og dei slunkne bringene våre. I går var det gild reportasje om oss i GD, og no veit alle at vi går omvegar for å tvihalde på personalressursen vår. Omvegar har vi aldri vore redde for, og vi legg oss i selen for å merke opp nye stigar med gode trakk.

Vi går opp nye trakk
Første tur blir lagt til eit litt eldre fàr vi har rusla gjennom nokre gonger før, då underteikna førstkomande tysdag skal formidle kjende og mindre kjende kulturfondbøker frå fjoråret for bibliotekarar i vårt eige fylke saman med trufaste Linn T. Sunne. Deretter har Teikneserie-Are sitt første oppdrag utanbygds den 21.02., då han skal formidle teikneseriar på Dovre.

Are -den kule av oss
Vi krosskastar alt vi har, og håpar og trur på mange gode oppdrag dei komande månadane. Innan formidling byr vi på alt frå teikneseriar til godt skjulte perler for leseglade i alle aldrar, og kanskje byr vi på litt ekstra når vårsevja stig?

Elles kan vi melde om at vi allereie saknar vikingen vår. Sola har vi heller ikkje sett noko til enda. Heldigvis har vi trufaste Tonje som kjem og lyser opp hos oss til faste tider! Eit ja-menneske av ein sjeldan art, som vi set utruleg stor pris på. Slikt gjev oss trua på ein ljos vår lell. God helg!

Salt og Pepar -radarparet som gjev oss framtidshåp.

Bloggar: Merete



fredag 2. februar 2018

Januar overlevd

Så er ein attende i sjefsstolen etter to og eit halvt år som meinig. Og vi skal ikkje stikke under ein sjefsstol at det vart ein flying start. Eller snarare ein styrting start med påbod om store nedskjeringar som vi berre må ta på strak arm. Eldrebølgen er over oss. Det skal løne seg å vera stor kommune, ha mange innbyggjarar og ligge sentralt. Nå kan det argumenterast for at nesten ingen ligg meir sentralt enn Lom i landet, men sentralt er relativt. Dette er i alle tilfelle faktorar som resulterer i at kommunen må spare inn eit visst tal millionar i år og neste år og året etter der og. Og alle må yte sin skjerv. For biblioteket betyr det i overkant av 140.000 i år, noko som utgjer ein stor prosentdel av budsjettet. Det delikate valet vårt stod mellom å redusere personalressursen med 1/3 stilling eller halvere bok- og mediebudsjett og skrape arrangementsbudsjettet til botnen.

Live og Tonje

For vår del sit det uendeleg langt inne å gje slepp på personalressursen. Korleis skal vi kunne vera eit aktivt skapande og formidlande bibliotek om vi må redusere den kreative krafta som bibliotekarane representerer? Vi vil at det å koma til biblioteket vårt skal utgjera ein skilnad, ikkje vera just another boksamling in the wall. For å få til dette, er det fyrst og fremst viktig at dørene våre er opne og at bibliotekarane er på plass til å prate bøkene ut av hylla og ut på bygda. Ved å tvihalde på personalressursen, held vi fast på opningstida vi har i dag med personale til stades.

For det andre kan vi fortsetja den prioriterte oppgåva med formidling for skuleelevane i kommunen. Skulane er veldig viktige i leseopplæringa, noko som alle PISA-undersøkingar og leseundersøkingar legg vekt på. Biblioteka blir ofte gløymde i denne samanhengen, både på nasjonalt og kommunalt hald. Dette resulterer i at kommunar kan prestere å utarbeide leseplanar utan at biblioteka blir involverte. Hadde denne viktige oppgåva for biblioteka blitt fronta tydelegare frå nasjonalt hald, har vi tru på at bibliotek ville blitt rekna med og blitt sett som svært viktige for at nordmenn skal bli eit lesande folk og Norge eit lesande land. Etter at elevane har knekt lesekoden, vil dyktige barne- og ungdomsbibliotekarar kunne spela ei avgjerande rolle for å få dei unge til å fortsetja å lesa.

I går og i dag var temaet vikingtida. Live, Merete og Are i aksjon.
8. klasse var ivrige tilhøyrarar.
At det er ein nyttig ting, kan faktisk nokon koma frå. Små bibliotekarar i små kommunar kan argumentere overfor rådmenn og kommunepolitikarar til vi blir blå for at dette er viktig. Men kva kan vi stille opp med mot monsterstore eldre- og sentraliseringsbølger? Klare og tydelege signal frå nasjonale aktørar om at dette er ei viktig og prioritert oppgåve som biblioteka er best eigna til å utføre, ville kunne ansvarleggjera kommunane på ein annan måte. Og for å vega opp for dei tronge vilkåra mange kommunar lir under, tek Sverige nå tak og tek eit skikkeleg markløft for bibliotek. Dei går inn for ei treårig satsing og løyver 225 millionar årleg for å styrke bibliotek i heile landet. Iblant kan ein ta seg sjølv i å drøyme om svenske tilstandar.

I går hadde vi svært hyggeleg besøk av journalist Kari Utgard frå GD.
Elles har januar som vanleg vore uvanleg lang. To stk bibliotekarar har gått i dørken med influensa med få timars mellomrom, ja, vi har blitt nokså synkroniserte etterkvart. Vi stundar på sol og håpar å sjå ho i glaskarmen neste veke, ndoo doo. Og elles har vi hatt verdas beste praktikant hjå oss desse vekene. Ho som har trakka barneskoa sine her og har skrive så vakkert om bibliotek og formidling på bloggen. Vi ynskjer deg all mogleg lykke til vidare, Live, og er overtydde om at du blir ein strålande bibliotekar. I dag tek vi ein skikkeleg kanelsnurr på Bakeriet for deg!

Rita


fredag 26. januar 2018

Bibliotekaspirantane tek ansvar.

For fyrste gong i manns minne, er dei vise kvinnene Rita og Merete låke på same tid.
Bibliotekaspirantane (ivrige wannabes) tek ansvaret for bloggen uoppfordra.

Ansvarsfulle aspirantar
Utan oppsyn frå Dei Vise, hadde Live sitt fyrste foredrag nokon sinne. 9. klasse fekk lære om vikingtida, medan Live fekk utfordra sin sosialangst. Neste torsdag skal ho atter gjera et tappert forsøk på å få ei ungsdomsskuleklasse interessert i norrønt kvardagsliv. Ho skal prøve å ikkje gjøyme seg for lenge under utstillinga si.

Godt gjøymd Live
Tonje er her fast kvar torsdag, det har ho vore i snart eit halvt år. I dag er det fredag, men ho melde seg frivillig på laget likevel etter ynskje frå sonen sin. "Må pass på å vær her så læng han synes æ e kul". I dag tek ho til og med imot klassa hans aleine medan dei andre er ute på formidling.

Kule Tonje med son og klasse på besøk
BibliotekAre har vore på bokprat hjå 5. klasse på Loar skule i dag. Sekken var stappandes full av god litteratur, han tek alltid med fleir enn han treng då han er redd han ikkje skal få brukt opp si tilmålte tid. Klassa vart samla i halvsirkel på golvet og gode bøker vart formidla utan sko. Som vanleg blir Carl Barks og Don Rosa sine Donald-historiar presentert, BibliotekAre hevdar hardnakka at dei er skikkelig kvalitetslitteratur. Frå "Vår gamle gudelære" av Tor Åge Bringsværd, las han delar av "En skjeggete brud", som handlar om då Tor måtte kles ut som dame for å få tilbake Mjølner som var stole av jotnen Trym. Ungane lo godt når faktaboka "DO - Ei stinkande reise gjennom bæsjens historie" vart presentert.
Donald er tingen!
Aspirantane tror sjølve dei klara seg bra, men dei er einige om at det blir godt når dei vise kvinnene er på beina att.


Tonje, Live, og Are


fredag 19. januar 2018

Teikneseriemannen

For noko som kjennest ut som eitt hundre år sidan, var eg på bokprat med klassa mi. Vi skulle få høyre om nye bøker for barn og ungdom, og ein heil presentasjon om berre teinkneseriar! Framfor eit lite bord fullasta med grafiske noveller og teikneseriar, stod ein eg aldri hadde sett før. Han presenterte seg og sette i gang  med å fortellja om dei bøkene han hadde funne med seg. Vi sat der i eit millennium og eitt minutt på same tid, så spanande og fengslande var det denne rare mannen viste oss. Læraren sa at det ikkje var att så mykje tid, men fekk eit bedande blikk frå Teikneseriemannen om at han måtte få lov til å prate om ei lita bok til. Han fekk klarsignal, og plukka opp ei av bøkene som låg heilt bakerst på bordet. "Endless Nights". Eg hugsar ikkje kva som vart sagt om boka, men eg hugsar at eg spurde Rita om eg kunne låne ho. I friminuttet den dagen las eg ut heile boka. Eg forstod ikkje så mykje, så god i engelsk var eg ikkje enda, men eg var besett. Eg måtte lesa meir.


Eg hadde med meg boka attende til biblioteket nokre dagar seinare, og leverte ho att, og spurde om det var fleire bøker som denne, og vart geleida bort mot teikneseriane. Eg fekk hjelp med å plukke ned, Merete var høgare enn meg den gongen. Boka eg lånte meg var den første i "The Sandman", serien av Neil Gaiman, og den serien, og den forfattaren, gav meg leselyst på ordentleg. Eg lærte meg betre engelsk for å kunne forstå dei betre, og endte opp med å lesa mange tjukkare og tyngre bøker på engelsk, men det var fortsatt Sandman som var favoritten, det kunne ingen andre bøker endre på (Ikkje sei noko til Tolkien, men han kjem på ein god andreplass, etter Neil). 

Denne rare mannen gjorde så eg las til saman mange tusen sider, og eg fekk smaken på myrk fantasy. Han fekk meg også  indirekte til å bli betre i engelsk.

Denne mannen var Are.

Ein dag for nokre år sidan, såg eg han sitte bak skranken på biblioteket, og eg kom på denne bokpraten vi hadde for lenge sidan. Da var han vikar, seinare fekk han ei stilling som bibliotekar. Eg trur aldri eg har fortalt han om kor mykje engasjementet og kunnskapen hans betydde for meg, før eg fortalde det for nokre dagar sidan. Are hjalp meg med å finne min egen boksmak, lenge før eg sjølv visste at eg hadde ein. 

Eg utdannar meg til å bli bibliotekar sjølv, og eg håpar at om nokre år, at nokon vil ha same tankane om meg. Eg vil bli ein bibliotekar som eg sjølv ville likt å møte. 

Tusen takk, BibliotekAre, for at du opna ei ny verd med litteratur for meg, Eg håpar eg klarar å bli like flink som deg. 

Live Eriksen

fredag 12. januar 2018

Om blot og bibliotek

Det er no slutten på den andre veka mi som praktikant på biblioteket, og eg blei sett til å skrive denne vekas blogginnlegg. Kva eg skulle skrive om fekk eg bestemme sjølv, noko som gjorde alt mykje vanskelegare. Skulle eg skrive om praksistida så langt, om korleis det er å bu i storbyen med dialekt og alle eg møter trur eg bannar jælma mykje, eller om at eg ikkje vil gjeva slepp på året mitt som eksperimentell arkeolog?

Det er vel det sistnemde som er mest spennande å høyre om, spesielt sidan vi snart skal få att vikingskatten som blei funne på Læshø. Ei grav med øks, piler, eit spjot, fil, og til og med eit sverd. Berre dei rikaste og mest velståande hadde råd til slike våpen, sidan det blei brukt så mykje jern i forhald til i ei øks.  Dei fann og ei tribladspenne, ei lita brosje som det var vanleg å gå med for både damer og herrar i vikingtida.


Eg gjekk eit år på Seljord Folkehøgskule i Telemark, på vikinglinja. Dei to lærarane mine var begge frå Danmark, og hadde lang erfaring i reenactment miljøet. Vi lærte fort at det å være viking ikkje bestod av å slåst og å ete kjøt, sjølv om det var nokre som måtte syast etter sjonglering med øks, og store protestar mot vegetarmandag. Vi brukte året på å lære gamalt handarbeid, og vi prøvde etter beste evne å lage kopiar av funn frå vikingtida, med varierande suksess.

Plantefarging, trauspikking, og serksying var nokre av dei daglege aktivitetane våre. Målet var å lære så mykje som mogleg, og å ha ei nesten heilt historisk korrekt vikingdrakt på slutten av året. Eit av dei prosjekta eg dreiv lengst med var støyping av skålspenner, inspirert av funn frå Hedeby. Ei skålspenne er ei brosje som held selekjolen oppe, og som i Wagner sine operaer såg ut som ein gyllen bh, men han overdreiv litt, vil eg påstå. Eg måtte lage ei skålspenne i tre, så det skulle gå an å lage ei form til sandstøyping. Det viste seg fort at det skulle til både blod sveitte og tårer, og at det var eit mykje større prosjekt enn eg hadde sett for meg. Skålspenner blei det uansett, men ikkje utan at eg fekk minst eit dusin nye arr på fingrane.



Resultata av arkeologkarriera mi (så langt) er utstilt på Lom folkebibliotek. Hvis du kjem innom og vil ha ein liten titt, så skal eg gjerne fortelle deg alt eg kan om vikingtid og handarbeid, og kanskje også få deg til å lesa Håvamål.

Av Live Eriksen