To vise kvinner og ein visegut

Om større og helst mindre hendingar på Lom folkebibliotek.

fredag 24. november 2017

Bilar og bord

Matronesjef Merete har lenge vore på jakt etter eit passande stugubord til retro-sofaen. Eg har i haust vorte sambuar, og sambuaren hadde heilt andre planar for stugu vår enn mitt herlege 70-tals stugubord med tilhøyrande avishylle under. Så da var det berre å laste opp pickup'en og køyre herlegheita til biblioteket for trygg oppbevaring og bruk.

Pickup'en med vakker bakgrunn.
Dei vise kvinnene tykte stugubordet passa særs godt og personalmøtet vart flytta frå bakrommet til sofakroken. Det vart ei tyle kaffistund, og oss fekk snakka og planlagt og alt var berre triveleg.  


Men med eitt var det slutt på kosen, Merete var på det meste klar for å ta bloggen, men på eitt eller anna vis enda det opp med loddtrekning om blogginga. Matrona skreiv A, R og M på tre lappar, og arme underteikna trakk seg sjølv. 

Trekning. Ikkje arrangert bilete.
Eg finn det fortsatt litt utfordrande dette med blogging. Dei vise kvinnene hamrar laus på tastaturet, byr på seg sjølve og får blogginga til å verke som ein leik. Eg er av typen som helst må grue meg litt på førehand, og få tid til å planlegge tema.

Vi har utfordringar med internett på personal-pc'ar i dag, så eg sit på ein av publikumsmaskinane og vrir hugu med blogginga. Fordelen med å sitta ute i offentligheita synte seg kjapt då två av mine favoritt-ungdommar kom forbi og lurde på kva eg dreiv med. Eg fortalde om ulykka med loddtrekninga og surva i veg med parallellar til lekseprøver og liknande ulumskheiter.

Bonus til gutane.
Gutane kom med sympati og gode råd, det var berre å skrive om kva eg hadde gjort i dag, og var eg smart så tok eg med bilde av ein lastebil eller pickup slik at målgruppa for bloggen og kunne bli dei.

Takksam for gode råd bloggar
BibliotekAre

fredag 17. november 2017

Den herlege stilla i biblioteka

Den herlege stilla i biblioteka.
Kungliga biblioteket i Stockholm.
I mitt liv som studerande bibliotekar, har eg i ein periode testa ut biblioteka frå andre sida av skranken. Som bibliotekar er dette veldig spennande. Å sjå korleis ein blir møtt av personalet, tenkje over korleis ein sjølv ville opptredd i ein tilsvarande situasjon og reflektere over kva oppleving det gjev å vera på dette biblioteket.

Det eg har sett mest pris på, er imøtekomande, serviceinnstillte og kompetente bibliotekarar, bibliotekarar som får meg til å føle meg vel, ikkje som ein dust med dustetet spørsmål som bibliotekaren eigentleg ikkje har tid eller lyst til å hjelpe. Eg har også opplevd det. For biblioteka si framtid som ein fysisk stad å vera, meiner eg at det er veldig viktig at bibliotekbesøket blir ei positiv oppleving for dei fleste brukarar. Alle bibliotek burde ta dette opp til vurdering frå tid til anna. Korleis er det å koma til biblioteket vårt? Er det noko som kan forbetrast?

Noko anna eg har sett stor pris på i biblioteka eg har besøkt, er stilla. Når eg har brukt biblioteket som student, har dette vore viktig for meg. Eg må ha det stilt rundt meg for å konsentrere meg. Eg meiner at alle bibliotek bør ha stillesoner både for studentar, skuleelevar og for folk som berre søkjer stilla. Stilla i biblioteket er ein kvalitet, ikkje noko negativt som det ofte blir framstilt som. Vi treng stillesoner i samfunnet. NSB har skjønt det og tilbyr NSB Stille. Biblioteka bør også løfte fram dette som ein kvalitet. Vi treng ikkje negative oppslag med strenge plakatar. Vi kan gjera det til noko positivt. På biblioteket er det lov å vera stille! På biblioteket kan du få ha det stille rundt deg. Tenk så godt det er i eit elles støyande samfunn.

Elles får Frode Grytten æra av å avslutte dagens tekst med dette fine biblioteksitatet frå A-magasinet nr. 42: "Biblioteket er et sted fritatt for kjøp og salg, der alle er rike."

Rita

fredag 10. november 2017

Ta ein Aukrust

Sjelevarm diktar
"Kæin du kje tå ein Aukrust?" I lystige lag fell det seg ofte slik at underteikna får ein trong til deklamering av ymse slag. Sjeldan er det slik som let seg plukke fram frå hugsen, men oftast finst det skriftleg materiale lett tilgjengeleg. Om det er i ljosken av ein sein skorsteinseld, eller ved kaffirasten på ei heimfjellshø, kjem inspirasjonen gjerne strøymande så intens at ein kan tillate seg å trylle fram rimsmeden i seg sjølv, medan det i meir urbane lag helst kjem trillande direkte sitat frå skrivne kjelder. Når masterbibliotekaren var lystig i lag saman med meg, unngjekk eg tidlegare å kome opp i diskusjon om dei lokale lyrikarane, der vår kjærleik til lyrikken dreg litt til kvar sin kant. Men dette har endra seg med tida. I alderdomen kan vi visst dele det meste, vi to, frå lyriske perler til mannlege bibiotekarar.

Rett utanfor vindauga vårt i gamleprestgarden står ein av dei aller største diktarane våre i stram positur med nasen vend austover dalen ("aust" heiter "sø`te" på lomver). I dag hadde han kledd seg etter véret, med sjelevarmar om akslene og alpehuve over luggen. Eg laut bekse meg fram i den kramme snøen og helse på han denne  snøtunge morgonen, og kom slik i tankar om kor rik bygda vår er på lyrikk og litterære perler. Olav er berre ein av fleire Aukrustforfattarar som er "utstongje" frå Lom.

Nevøen Kjell er den meste kjende av dei, medan sonen Olav O. også gav ut nokre fantastiske bøker
som Kjell illustrerte. Den eine boka deira, "Risen i Jutulfjell", vart i 1949 kåra til Årets vakraste bok, og var kanskje den som gjorde at karrieren til Kjell skaut fart. I desse førjulsdagar er ei anna bok av Olav O. kanskje minst like aktuell; "Nisser og småtroll". Her møter vi mellom andre Nigards-Truls og Oppigardsnissen Nils, samt dei lodne småtrolla Bertil, Olvar og Signe, som bur i Storfurua. Ei fornøyeleg historie som absolutt bør takast fram att for dei yngre generasjonane.

I tillegg til desse markante mennene, har vi også Kari Aukrust, som skreiv dikt inspirert av fjella og naturen rundt oss, samt teologen og forfattaren Tor, som også var nevø av Diktar-Olav.

Frå tid til annan kjenner eg aukrustblodet risle i årene mine, og tillet meg såleis i frivolne stunder å sole meg litt i glansen av alle desse ordsterke anane. Støyter du på bibliotekaren i tyleg lag, ser eg ikkje bort i frå at det blir servert ein "Aukrust" også i tida framover. Det er han verd!

Lystig bloggar: Merete

fredag 3. november 2017

Ta del!

Det var ein av desse morgonane att. Stålis på ruta, tomt i kaffiglaset, uregjerleg strittehår, trong brok, slurv i kummen, og svoltne småfuglar på eit magert fuglebrett. Det passa altså særs dårleg med nokre minutt ekstra på eit skrukkete laken. Tanken på alt som skulle gjerast, og alt som for all del ikkje måtte gløymast, rulla som rundstein i flaumstor vårbekk, larmande og tungt over nakkegropa. "Keitt", tenkte eg.

Nokre minutt seinare: Webastoen turande i skodaen, varm te i kruset, nyvaska bestemorkrøll, eit hakk ut i beltet, ei gild skjærfjøl over slurvet, og haugen på med solsikkefrø på brettet. Dagens gjeremål memorert, delvis notert. Larmen over nakken glei sakte over i mild bris. "Godt", tenkte eg.

For godt har eg det verkeleg. Vaksen opp i Noreg, på denne trygge, vesle staden mellom høge fjell, blant snille folk som lever i fred med kvarandre. Eit arbeidsamt folk som vernar om tradisjonar, set familien høgt, dyrkar friluftslivet, held hund og katt, besøkjer grannen når ein får lyst til det. Vi har unngått krig i fleire mannsaldrar, har eitt av verdas beste trygdesystem, har gode støtteordningar til utdanning, kan fritt velje om vi vil handle nytt eller brukt, dyrt eller billig. Visst har landet vårt sine utfordringar! Fleire slit med trong økonomi, einskilde får ikkje den medisinen dei treng fordi han blir for dyr, avgifter gneg bankkortet i filler, mange gamle er einsame, og ei mengd unge slit med store psykiske vanskar. Sett under eitt, er vi likevel eitt av verdas lykkelegaste og rikaste folk. Vi trekte gullkupongen då vi vart fødde, med andre ord.

Nettopp på bakgrunn av dette, blir eg så frykteleg trist når eg ser korleis vi møter dei nye
landsmennene som søkjer del i lykka vår. Framandfrykt og mangel på kunnskap drep integreringa og stengjer for dei gode møta i kvardagen. Vi ser grupper av menneske med ei anna hudfarge, som snakkar høglydt på framande språk, som klumpar seg saman i grupper, luktar annleis, som krev plass på butikken, kler seg rart og sprengjer i køen. Vi ser ikkje minna deira, opplevingane deira, kjenner ikkje frykta som har herja i skrottane, tapa, sorga og den gnagande usikkerheita for framtida. Vi ser ikkje på økonomiske overføringar til kommunen vår som ein ressurs, så lenge dei ikkje kjem oss innfødde direkte til gode. Vi ser ikkje på nye menneske som ein ressurs, som kan lære oss eitkvart om livet, vere til hjelp når vi treng det, tilføre samfunnet vårt kunnskap, verdiar og ikkje minst glede. Vi har gløymt at våre eigne også flykta frå tronge tilhøve for nokre mannsaldrar sidan, at dei flokka seg saman i gettoar, tviheld på språket sitt og dyrka dei norske tradisjonane. Og dersom ein av desse "framande" skil seg ut som ein lite likandes person med dårlege haldningar, får heile gruppa tvert nett det same stemplet. Mest som at kvar og ein av oss innfødde er så vidunderleg gode menneske, tvert gjennom?

På biblioteket møter vi desse "framande" kvar dag. Ikkje alle, men dei fleste er innom oss med jamne mellomrom, anten for å låne bøker eller spåkkurs, bruke pc, eller rett og slett berre for å prate. Og jamt over er dei absolutt like trivelege og imøtekomande som alle andre vi møter. Kanskje hakket meir høflege, berre. Men dei aller fleste slit stygt med å kome i kontakt med bygdefolket. Dei har ingen å prate med, dei kjenner seg einsame, har lite å ta seg til, og fleire kjenner seg lite velkomne i ymse aktivitetstilbod. Amal Aden sa ein gong at ordet einsam var eit omgrep som ikkje fanst på somali, og at ho kjende seg meire einsleg som gatebarn i Oslo, enn heime i det krigsherja landet sitt. Det seier ikkje lite om oss som folkety... Og underteikna må vedgå at ho fleire enn ein gong har tørka tårer på bakrommet etter samtale med nokre av desse fine menneska.

På bakgrunn av dette kjem vi ganske så snart til å starte opp att med ei form Språkkafè på biblioteket. Vi må først berre få med oss nok innfødde på laget til å prate med desse nye landsmennene. Vi vil leggje opp til konkrete aktivitetar kvar kveld, for å halde praten jamt i gong, og kanskje blir einskilde grupper spesielt inviterte av og til. Vi ønskjer spesielt at yngre folk kan vere viljuge til å delta saman med oss på desse artige kveldane (folk mellom 20 og 40 er mangelvare!), men absolutt alle, uansett alder, kjønn og bakgrunn, er velkomne! Følg med, møt opp og gjer bygda vår til ein trivelegare stad å bu!

Les gjerne innlegget vårt frå juni 2013, der vi arrangerte Damenes aften:  https://lomfolkebibliotek.blogspot.no/2013/06/damenes-aften.html

Bloggar: Merete







fredag 20. oktober 2017

Litterært kaffislabberas

(slabberas: festleg samvær der ein drikk særleg kaffi eller te og pratar, av slafse, truleg med innverknad frå lepje)

Etter skriveveke og vel så det i hovudstaden, er det atter slike fjell og dalar og tid for litterært klaffislabberas. Sist vi hadde litterært kaffislabberas, hadde vi herrane Jens M. Johansson og Are Kalvø å slå i bordet med. I dag har tre små bibliotekarar berre seg sjølve og Litteraturen å bjuda på. Etter høgtlesinga under dagens morgonkaffi, har vi likevel tru på at Litteraturen han stend sjølv um bibliotekarane stupa. Og som kjend; ein lever ikkje av ånd aleine, og vi må for all del ikkje gløyme kaffimaten!
Kokosmatroner
I dag tideg kom nemleg bestemorbibliotekaren, ho som ordnar ALT her for tida (pga den sjefen som fekk MASTERSJUKEN og alle VEDERSTYGGELEGHEITER det har ført med seg), hesebesande inn døra med famnen full av ferskaste heimebakst. Ho let berre døra stå oppe, måtte ut i bilen etter ein famn til, og brått var biblioteket fylt av dei ljuvaste angar: Snart dufta det av kanel og kokos og makroner i kvar ei krå. Ho hadde båkå.

Verdas beste klovn, Knut
I går kveld, etter at ho hadde hatt ansvar for kveldsarrangement med verdas beste klovn Knut til stormande hus og full jubel, hadde ho båkå. Det var det andre arrangementet ho hadde ansvaret for denne veka forresten, og det var etter det at ho reiste heim og slengde i hop ei æppelkakuåkåst. Ho tok sjølvsagt den aller lengste langpanna slik at ho som låg i den vederstyggelege MASTERSJUKEN skulle sleppe unna bakst også. I dag tidleg stod ho like så godt grytidleg opp og slengde i hop ei ny røre. Kokosmakroner denne gong, eller var det havre, same kan det vera, snøygt var det! Slik troppa ho opp med boksar bugnande av søteplekaku og ferske makroner attpå alt.

BibliotekAre har reggae seg opp.
Ho som lir av MASTERSJUKEN, listar seg berre stille rundt i dørene i slike høve, bidreg med kaffitrakting, set på plass ei bok eller to, held kaffikoppen hennar halvfull, slike små ting ho framleis meistrar. Men bak ryggen hennar kunne ho og kompanjong bibliotekAre likevel ikkje dy seg. I ein augeblink der alt det dårlege samvitet glapp, døypte dei kokosmakronene hennar om til kokosmatroner. Det turde dei naturlegvis ikkje seia høgt. Berre ei ørlita, nesten uhøyrleg humring under morgonkaffien. Men sanneleg, sanneleg det seier eg dykk. Ein gong får ho løn og matroneplass i bibliotekarhimmelen! I mellomtida blir underteikna å finne i Vesaas-land. Vil døkk me någå, så træffest åss der. Kom liljor.

Og den åndelege føda:
Bestemorbibliotekaren: Verda er ein skandale. Ei lita bok om livet på landet av Agnes Ravatn. BibliotekAre: Kvindelig hygiene av Dr. Med. Kr. Brandt
Underteikna: For øvrig mener jeg at Karthago bør ødelegges av Kyrre Andreassen

Vel møtt!

Rita

fredag 6. oktober 2017

Kvindelig hygiene

I ein alder av 45 år har statusen min som gamal ungkar vorte erstatta med fyrrig sambuar. Kjærasten min har endeleg pakka seg ut frå storbyen og flytta til vakre Ottadalen. Det var dermed eit lukketreff at eg under rydding i bibliotekets kjellarmagasin fann faktaboka "Kvindelig hygiene", av Dr. Med. Kr. Brandt, frå 1928.

Frå kapitelet Egteskapet: "At indgaa et egteskap er det største hasardspil, som nogen kan indlate sig paa. Det kan sammenlignes med utstedelsen av en livsvarig blankokredit  til en ukjendt person".

Frå kapitelet Kvindens mellemalder: "Hun bør holde paa hvad hun har tilbake av ungdommens charme, men ikke krampagtig, da hun ellers let falder over i det karikaturmæssige. I de senere aar er denne alder særlig fristet av dans og kortspill. At se en ældre dame med gratie bevæge sig i en dans er et skjønt syn, men hun hører ikke hjemme paa dansegulvet i mange moderne danse. Det samme gjælder den overhaandtagende bridgespilling, cigaretrøkning og likørdrikning".

Frå kapitelet Klædedragten: "Klædedragten skal bare omtales med et par ord, da den kun følger motens bud, og disse kan ingen motstaa.".

Frå kapitelet Overgangsaarene: "Overgangsaarene er et tidspunkt omkring det 48de aar. Kvinder er ræddest for at bli fete i denne tid, hvad der ogsaa kan indtræde; de blir imidlertid mere plumpe end fete. Tidligere skjønhetspletter blir flekker og ikke sjelden sætet for lite flatterende haarvækst. Andre symptomer kan være plagsommere; pludselig forandring fra blekhet til stærk rødme med pludselige svedutbrud. En række andre symptomer fra nervesystemets side som murring i lemmerne, nervesmerter saa at sige overalt, stivhet og smerter i leddene, hodepine, flimring for øinene, øresus o.s.v. kan være særlig plagsomme. Lettere forandringer i sjælelivet uteblir sjelden; pirrelighet, lunethet, glemsomhet o.s.v. Men der maa nu læres, at det er nødvendig at kunne resignere. Glæden og tilfredsstillelsen maa nu søkes andre steder end før, men de findes ikke i tvetydig tale, katter eller mopser, heller ikke i cigaretter, alkohol eller kortspill. Ved overgangsaarenes endelige avslutning gaaes ind i matronealderen".

Her var det mykje god lærdom som ein tidligare ungkar kan ta med seg inn i livet del 2, sambuarlivet. Men trur de ikkje eg fann kunnskap om min kjære bestemor-kollega her på biblioteket i siste kapitlet også: "Matronealderen har jeg foreslaat at kalde bedste-morsalderen. De fleste vil kjende en bedste-mor, og hendes vigtigste og mest særegne karaktertræk er, at hun er snild. Hvorav kommer dette? Jo hun har lært at resignere, at gi, at ofre og lagt av at fordre al ting. Hun er som en fin vin som er blit det den er, ved at den ungdommelige gjæring er over og at slaggerne er bundfældt. Ved litt varsomhet blir disse liggende paa bunden av flasken og den bouquetrike vin fryder, og den bringer et pust av fest ind i dagliglivets graahet. Og saa glider matronealderen over i oldingealderen, som saavel for kvinder som mænd helst bør omtales saa litet som mulig. Den Guderne elsker, dør tidlig."

Med fornya kunnskap om kvinder og matroner
BibliotekAre

fredag 29. september 2017

Verdifulle lånarar

Frå tid til anna frir vi på lånarane våre til å kome med gode boktips dei vil dele med oss her inne. Denne veka er vi så heldige at den trufaste lånaren Hilde Granum vil anbefale ei bok til glede og inspirasjon for oss og alle lesarane. Tusen takk for di rause deling, Hilde! Her kjem vekas anbefaling:

Nicole Krauss: Det store huset. Bra lesnad!
"Forhåpentligvis er alle ivrige lesere så heldige at de med jevne mellomrom og oftere enn det evner å oppspore litteratur som fenger og fanger dem; bøker som treffer dem et sted i hjerteregionen, som snakker til dem og setter tankemaskineriet i gang. Nicole Krauss' roman "Det store huset" var en slik bok for mitt vedkommende.

Allerede på første side, kanskje allerede ved første setning, ble jeg grepet av bokens fortelling, og på det som føltes ut som få strakser og noen øyeblikk var den ferdiglest og fullført, eller "slukt", som man også kan finne på å kalle det. Og i likhet med dens tittel er boken selv som et slags stort hus; et hus av typen hvor man får lyst til å utforske hvert rom og saumfare hver krink og krok.

Bokens hovedelement er et skrivebord: en enorm pult i valnøtt, unik i sitt slag, med nitten skuffer i ulike former og størrelse, og ikke minst med en særegen påvirkning på sine omgivelser og brukere. Hvem som egentlig eier den er det en viss mystikk rundt, men gjennom kapitlene blir vi introdusert og kjent med en rekke ulike mennesker som på ulike tidspunkt har vært i kontakt og i påvirkning av det storslagne møbelet.

Fortellingen starter med forfatteren Nadia, som i 25 år har skrevet romanene sine ved pulten, og som ikke bare har ansett det som et arbeidssted, men som i tillegg vil tilegne store deler, om ikke alle, sine ideer og kreativet til pultens kraft. I utgangspunktet var tanken at hun i en periode skulle passe på pulten for en mystisk chilensk poet, en hun møtte mer eller mindre tilfeldig gjennom felles bekjente for alle disse årene siden, og som ikke lenge etter deres ene møte forsvant sporløst. Det er hans påståtte datter som over to tiår senere ringer Nadia for å hevde sin rett over skrivebordet, og idet Nadia overgir den innser hun for fullt dens magi og kraft - og mystikken rundt pulten florerer gjennom resten av boken.

Gjennom romanen møter vi som nevnt ulike mennesker som ved ulike anledninger har hatt tilknytning til skrivepulten, men til tross for at pulten er elementet det kastes lys på er ytterligere temaer som beretttes og belyses gjennom historiene vide og varierte. Mellommenneskelige relasjoner, røtter og minner er hyppig representerte tema, og som det står så fint på bokens bakside: "med tiden vil pulten stå som et symbol på alt de har mistet og alt som binder dem til det."

Fortellingen er fargerik og fascinerende, kreativ og kraftfull, med særegne karakterer og spennende parallelle historier, formidlet med Nicole Krauss' fengende språk. Jeg kan neppe garantere at alle vil like den like godt som det jeg gjør, men jeg er i alle fall temmelig sikker på at den ville skille seg noe fra majoriteten av bøker flesteparten har lest fra før."

Gjestebloggar: Hilde Granum