To vise kvinner og ein visegut

Om større og helst mindre hendingar på Lom folkebibliotek.

fredag 15. juni 2018

Sommarles


Sommarens vakraste litterære eventyr, sommarles, er godt i gang. Sommarles er ei kampanje for å få skuleelevar frå 1. til 7. klasse til å lesa bøker i sommarferien. Dei registrerer bøkane digitalt og kan få haugar av poeng og digitale trofear på heimesida. Undervegs i sommaren får dei hente fysiske premiar på biblioteka når nok poeng er sanka. Det er eit genialt konsept, ungane blir skikkeleg motiverte og kjem att på skulebenken som betre lesarar etter ferien. 


Ludvig 14. av Frankrike var ein moteløve

Eg var på misjoneringstur i klassane for nokre veker sidan med info om sommarles, og i dag hadde eg bokprat hos 5. klasse. Eg snakka varmt om romanar, teikneseriar og faktabøker. Boka som gjorde sterkast inntrykk var ei lita faktabok om ekstrem mote. Der var det bilete av leppeplatar og ørepluggar (leppeplatar liknar eigentleg på dagens ekstreme mote med botox i leppa), kinesisk fotbinding, halsringar, feminin herremote frå 1500-, 1600- og 1700-tallet samt høg hårprydnad frå 1600-talet (fontangen).


Høg og tung hårprydnad

Det likaste eg veit er når ungane kjem på biblioteket for å plukke opp premiar. Dei er så stolte og ivrige. Det varmar eit bibliotekhjarte når dei legg ut om alt dei har lese sidan sist, og alt dei skal lese til neste gong. 

SommarlesAre




fredag 8. juni 2018

Pryo- elev

Denne veka har elevane ved Lom Ungdommsskule hatt Pryo-veke. Eg har vore her på biblioteket denne veka. Måndag kom eg spent inn på biblioteket, og eg vart teke godt imot av Rita. Eg fekk opplæring i det meste dei gjer her, og eg fekk eit heilt anna inblikk i korleis bibliotekarane jobbar og kva dei driv med. Eg fekk opplæring i korleis ein skulle låne ut og levere inn bøker. Også korleis ein skulle registrere bøker og sortere bøkene. Det systemet var mykje meir avansert enn det eg trudde.

Men noko av det mest morosame eg gjorde på biblioteket var å lage ei utstilling. Og temaet vart, sjølvsagt, fantasy. Så onsdag starta eg å lage plakat til utstillinga. Eg fann mange bøker, filmar og lydbøker til utstillinga. I utstillinga er det både bøker for yngre, ungdom og vaksen. Sjølvsagt hadde eg også med ein teikneserie som Are var veldig fornøgd med. (Sandman)

Torsdag lagde eg også ei utstilling på barneavdelinga. I den utstillinga var det med bøker som skulle hjelpe barn med å finne noko å lese til Sommarles. Men før eg lagde utstilling, var det vask. Eg vaska hyllene på fantasy- og barneavdelinga.

Dette har vore ei morosam og fin veke. Perfekt for meg som er så glad i bøker. Miljøet på biblioteket er veldig bra og alle som jobbar her er veldig trivelege. Tusen takk Rita, Merete, Tonje og Are for at dykk har teke meg så godt i mot! Eg har verkeleg kost meg med å vere saman med dykk!

Emma Byre Forberg

fredag 1. juni 2018

Litteraturfest og problem under debatt

Denne veka går landet sin største litteraturfestival av stabelen i dalens portland, Lillehammer. Før fyrste sol på Galdhøpiggen onsdag spratt vi sprudlande og doggfriske opp og sette kursen "ne' te" for å vera med på herlegheita i den nyslåtte UNESCO litteraturby.
Bøktre

Oppland fylkesbibliotek arrangerer i samarbeid med Norsk Bibliotekforening og Norsk litteraturfestival årlege bibliotekdebattar der aktuelle tema blir tatt opp. Den fyrste, RIP litteraturkritikk?, tok opp litteraturkritikken si rolle og posisjon i ei digital og kommersiell samtid der media kuttar på dette området og volumet av bøker som blir utgjeve berre aukar. Kva rolle spelar biblioteka sine tilrådingar? Skal biblioteka drive kritikk eller skal vi halde oss til tilrådingar? Dette var blant spørsmåla som vart diskuterte i debatten.

RIP litteraturkritikk?

Tema for debatten "Fri! (men fattig)" var kva som skjer med biblioteka når liberalistar styrer kulturpolitikken. Vil vi få svenske tilstandar der bibliotek blir lagt ut på anbod og private aktørar står for bibliotekdrifta som i Nacka utanfor Stockholm? Der har dei tilsette i ti års tid drive biblioteket på anbod frå kommunen. Kulturminister Trine Skei Grande som deltok i debatten, var klar på at ho ikkje var for privatisering innan biblioteksektoren. Utfordringane i bibliotek dreiar seg ikkje om eigarform, men om kreativitet i driftsform, var kulturministeren sin bodskap.

Det var heller ikkje spørsmål om eigarskap som fekk temperaturen i debatten til å stige. Det var Trond Minken sitt utspel om Enger-utvalget si avdekking av ei systematisk underfinansiering av biblioteka og om at storbybiblioteka har betre føresetnader enn bibliotek i små kommunar i kampen om kronene, som fekk kulturministeren til å tenne. Ho hevda at byane er verre stilte enn dei små kommunane og at det berre er snakk om prioriteringar.

Kulturministeren ytra stor tiltru til dei folkevalde både i bygd og by til å forvalte biblioteka på ein god måte. Ansvaret for å få middel til biblioteka overlet ho til biblioteksjefane og dei tilsette til å drive entusiastisk lobbyverksemd overfor politikarane og overtyde dei om kor viktig det er å satse på bibliotek.

Dette er i utgangspunktet ein god tanke, og eg er samd med ministeren i at entusiastiske og nytenkjeande bibliotekarar som boltrar seg i moglegheitsromma, er å føretrekkje framfor dei sytete og problemfokuserte. Men eg er bekymra. Enger-utvalget viser som Minken var inne på, ei systematisk underfinansiering som har pågått over år. I vår kommune må vi spare millionar i år og i åra som kjem. Korleis kan vi og andre små bibliotek med ørsmå personalressursar greie å drive lobbyverksemd, skrive prosjektsøknadar, gjennomføre prosjekt, drive aktiv litteraturformidling og vera kreative og sprudlande og overtyde politikarar med tom kommunekasse om at dei må satse på biblioteket?

Det er framfor alt personalressursar biblioteka treng for å skape aktivitet og for å oppfylle føremålsparagrafen i lova om å drive aktiv formidling. Korleis kan biblioteka greie dette når personalressursane som er så små i utgangspunktet, blir ytterlegare reduserte? Ein stor prosentdel av biblioteka i landet har mindre enn tre årsverk, ein god del har mindre enn to og nokre mindre enn eitt. Eg ser dette som ei enorm utfordring og er bekymra for at bibliotekbransjen og særleg bibliotek i bygde-Noreg, kjem til å miste dyktige og ivrige medarbeidarar på grunn av dette. Det var dette vi to som har vore i gamet ein god del år nå, prata om da vi køyrde heim etter festivalen.

Bibliotekar på festival
Rita




fredag 25. mai 2018

Gjera småfolk til lesesveinar

I dag har vi sendt viseguten ut på misjonsmarkene. Han skal ut og gjera småfolk til lesesveinar. Sommerles
på trappene!

Rita

fredag 11. mai 2018

Lisbet Lid Venås til minne

I dag har vi tatt den siste avskil med Lisbet Lid Venås.
Lisbet var Merete og mi si fyrste lærarinne, sjølve Lærarinna med stor L.

Lisbet på opninga av Hauge-senteret.
Der ho har tre oppslag på veggene.
Det var Lisbet som lærte oss å lesa i Ali Baba-boka om Eli og Ali, sol, los og is.

Det var ho som lærte oss å teikne bølgebård og skrive skriveskrift. Ho var nøye, skjønar de, så vi lærte skikkeleg lykkjeskrift med pene g-ar som gjekk heilt ned i kjellargolvet og lange slanke l-ar som gjekk heilt oppi taket på skriveloftet. Og flinkast av alle i heile verda, var ho til å skrive sjølv.

Det var Lisbet som lærte oss å rekne. Og det var det likaste vi visste på den tida, iallfall ei av oss. Reknestykke som gjekk opp med to beine strekar under svara. Side opp og side ned, i maur og maurars maur-bøkene. Så enkelt, trygt og godt som det var! Det vart en visst aldri bli lei. Og med dei finaste R-ane på etter at Lisbet hadde retta.

Det var Lisbet som skreiv dikt og las høgt for oss når vi åt kakuskivene med salami og drakk raud saft til. Kanskje var det der, i klasserommet på den vesle skulen, at grunnlaget vart lagt slik at vi båe enda opp som bibliotekarar og seinare har hatt glede av å treffe ho på biblioteket vårt, ta ho med til dikthylla og anbefale ny lyrikk.

Det var også Lisbet som lærte oss "No livnar det i lundar". I dag song vi denne for henne som ein siste avskil ved grava.

Vi avsluttar med "Mogop", diktet som Lisbet skreiv om bukkeblomen til boka Norges fylkesblomster i 1999. Takk frå Merete og Rita for at du var Lærarinna vår.

Med den saftige
kvitsymrevåren syngjande
i våre vestlandshjarte
møtte vi nordakulingen
isande om øyro
der breane låg
og klumheldt vinteren fast.
Leitande etter teikn
austanfor alle minne.
Og brått: Eit syn
vi aldri hadde venta:
Lysande, smilande
melom turre tuster
tett ved bakken;
lodden og kyllingmjuk
knoppferdig frå året før,
kvitlilla kronblad
lyfte fram ei sol av blomstermjøl og honning
Eit under opna seg
ved kanten av snøen -
Fjellvåren
gav oss handa
for alltid
og tok brodden av kvitsymresaknet.

Kjelde: Norges fylkesblomster, 1999.

Takk for alt, Lærarinna vår.

Rita
     







fredag 4. mai 2018

Unge stortalent og ein vinterlesforfattar

De får berre orsake pisøygde framtoningar i gammelprestgarden ei ri framover. Maidagane tøyer grenser i båe endar, og likevel strekk ikkje tida til å setje seg godt nok inn i alle dei nye bøkene som strøymer til biblioteket frå kulturrådet. Etter fuglekvitrande grytidlegmorgonar og stemningsfulle arrangement utover seine kveldstimar, flyt orda saman til ein ihopkokt graut over sidene. For tilårskomne bibliotekarar er ikkje nattlesesynet heilt som det ein gong var, om viljen er vel så sterk som i yngre år... Med denne yrkestittelen blir gjerne dei myrkaste nattetimane likevel eit kjærkome oppsummeringsheat for ny litteratur og nye namn i forfattarkrinsar; eske på eske med nye bøker krev sin bibliotekar. Dette trass i at sjefen for lengst har innført fast lesetid. Vi arbeider jo midt i ein godtepose!


Talent i fleng (rørd bibliotekar = dårleg fotokvalitet)


Førre torsdag heldt toraderelevane ved musikk- og kulturskulen konsert hos oss. Små og større spelemenn med raske fingrar og godt drag i belgen truska gjennom ei rekkje kveke leikar, og pirrande danseføter trakka huskande jamt takta bakover i salen, medan bestemødre og ein lettrørd bibliotekar diskret tørka nasetippen då augo svei litt ekstra. Her blømer verkeleg nye stortalent i eit frå før velgrodd folkemusikkmiljø på høgt nivå. Takk for at de kom og laga liv i lokala våre!



Sjefen og forfattaren
I Lom har 42 lånarar levert 76 skjema, og dermed lese 380 bøker i samband med Vinterles denne sesongen, og dei etter kvart så populære vinterleskrusa har vorte favorittkoppen til mange norddølar dei siste par åra. Onsdag denne veka avslutta vi Vinterles med forfattarbesøk av Levi Henriksen. Trass i andre større møte i bygda på same tid, fekk ein eksklusiv gjeng gleda av å høyre den dyktige formidlaren lese høgt og fortelje om korleis han vart forfattar, kva han helst skriv om, og korleis han jobbar. Han fortalde levande om barndomen i pinesevenheimen, der forteljarkunsten stod sentalt, om eit utal refuserte manus, og kor tilfeldig det kan vere at ein forfattar slår gjennom. Ei særs fornøyeleg og artig stund med alvorlege innslag til ettertanke.


Førstkomande måndag rullar Linn T. Sunne og eg på ny ut på landevegen med panseret mot vest. Vi er nok ein gong hyra inn til å formidle kulturfondbøker både i Sogn- og Fjordane og Møre- og Romsdal, eit oppdrag eg audmjukt ser på med stor glede. Det er slik stas å bli attbeden!


Pisøygd bloggar: Merete



fredag 27. april 2018

Lånarane set i gang innsamlingsaksjon

I går lyste ein av våre mange gode lånarar mot oss på framsida av Fjuken. Lånarane har tatt initiativ til ein innsamlingsaksjon til bokkjøp på biblioteket. Vi som jobbar her set sjølvsagt stor pris på dette engasjementet blant lånarane. Det viser at biblioteket betyr mykje for mange i bygda. Det er vi veldig glade for. Når det er sagt, er det ein lite ynskjeleg situasjon for biblioteket sin del. Vi skulle sjølvsagt ynskje at bibliotekbudsjettet dekte behovet for innkjøp av nye bøker og medium.  I dag har dei fyrste vore innom og lurt på korleis dei kan gje pengegåvene. Det er enda ikkje avklart korleis det skal ordnast reint praktisk. Så fort det er avklart med kommunekassen, vil vi informere initiativtakarane slik at dei spreier informasjonen vidare til andre. For oss er det viktig å få fram at dette er lånarane sitt eige initiativ, at det er ein aksjon som dei står bak og heilt og halde er i deira regi.

Kjetil Eriksen går i bresjen for innsamlingsaksjon til biblioteket.
Foto: Vigdis Kroken, Fjuken
Vi kjenner også behov for å seie litt meir om bakgrunnen for at denne situasjonen har oppstått. Det er tronge tider i kommunal sektor. Eldrebølga er i ferd med å slå inn for fullt, og for Lom sin del, som er ein liten kommune i periferien, har overføringane frå staten blitt reduserte. Saman med ein del andre faktorar, fører dette til ein svært anstrengt kommuneøkonomi. I ein slik situasjon er biblioteka ekstra utsette. Biblioteka kan ikkje slå i bordet med liv og helse eller opplæring på same måte som helsetenesta og skulane. Biblioteka er ei lovpålagd oppgåve, men lova set ingen føringar om storleiken på ressursane som skal brukast på bibliotek.

Ved nyttår fekk biblioteket varsel om nedskjeringar på om lag 140.000. Vi er ikkje aleine om å oppleve nedskjeringar og er fullt innforståtte med at biblioteket ikkje kan skjermast når kommunen må spare fleire millionar. Mange andre bibliotek blir også utsette for kutt, men til samanlikning tilsvarar nedskjeringa i Lom den som Trondheim bibliotek med alle sine filialar måtte gjennomføre. Eit slik kutt betyr sjølvsagt mykje for eit lite budsjett som vårt.

Da vi fekk beskjed om å kutte i budsjettet, valde vi å halde på personalressursane. Vi legg vekt på å  drive aktiv formidling av litteratur både overfor skulane i kommunen og overfor andre lånarar. Vi har prioritert dette i fleire år, og i 2016 fekk vi tilsett ein formidlar. Stillinga er ikkje større enn 30%, men for vår del er 30% BibliotekAre uhyre viktig. Vi har i løpet av dei siste åra opparbeidd god kompetanse innan formidlingsfeltet og opplever at formidlingstenestene våre blir etterspurde utover Lom sine grenser. Tidlegare i april var vi til dømes i Trondheim og presenterte Årets bøker for bibliotekarane der.

Overfor skuleelevane er det viktig at vi har ein mann som pratar bøkene ut av hylla. Ikkje minst er dette viktig for gutane. BibliotekAre er den "kule" av oss. Det er han elevane spør etter, om han kan finne bøker til dei. Han er ein flott rollemodell. Ein kul mann som les bøker! I tillegg er det avgjerande for opningstidene at vi er tre tilsette. Det sit langt inne å gje slepp på denne ressursen i biblioteket. Vi bestemte difor at bokbudsjettet måtte raserast. Det vart meir enn halvert. Det same vart posten for innkjøp av andre medium. Posten for arrangement vart godt som fjerna.

Kjetil pendlar og er storkonsument av lydbøker.
Foto: Vigdis Kroken, Fjuken.
Det er mange måtar å drive bibliotek på. Det går an å redusere drifta til eit minimum både når det gjeld opningstider, innkjøp av bøker og andre medium og formidling. Dette er stoda rundt om i mange kommunar. Mange bibliotek har personalressursar tilsvarande eitt årsverk eller mindre. Det seier seg sjølv at det avgrensar seg kor mykje desse biblioteka kan drive aktiv formidling slik lova pålegg. Å skape eit godt og attraktivt bibliotektilbod med gode opningstider, blir vanskeleg med så små ressursar.

I ei årrekkje har vi også jobba med bibliotekutviklingsprosjekt som har tilført kommunen og biblioteket kjærkomne eksterne middel. Vi har sett dette som den einaste måten å utvikle biblioteket på. Vårt kommunale budsjett som på langt nær har vore blant dei dårlegaste i bibliotek-Norge, har ikkje rokke til aktivitetar utover normal dagleg drift.

Den dårlege satsinga på bibliotek som ein ser i mange kommunar, brukar andre kommunepolitikarar og administrasjonar i argumentasjonen for å redusere budsjetta i eigne kommunar. Dette er ein farleg bruk av KOSTRA-tal og ein ond sirkel for biblioteka. Iblant kan ein få inntrykk av at biblioteket er eit nødvendig, lovpålagd "onde" som kommunane prøver å koma unna med så små løyvingar som mogleg. Skal føremålsparagrafen i biblioteklova vera gjeldande, og skal intensjonane med den statlege innkjøpsordninga for litteratur oppfyllast, må denne utviklinga snuast. Her må nasjonale aktørar og politikarar vera seg sitt ansvar bevisst.  I motsatt fall utspelar folkebiblioteka si rolle, og tilsette som ivrar for jobben, forsvinn ut av sektoren på grunn av lite tilfredsstillande arbeidstilhøve.

Rita